Dotacje samorządów

Dotacje jednostek samorządu terytorialnego
Aktualizacja: 26 sierpnia 2008
Samorząd terytorialny dzięki zapisom różnych ustaw może wspierać działania organizacji pozarządowych i spółdzielni socjalnych, może im też zlecać realizację zadań własnych. We wszystkich przypadkach odbywa się to w drodze konkursu, dzięki któremu wyłania się podmiot, któremu samorząd przyznaje dotację.

Poniżej scharakteryzowano:
- Wspieranie realizacji działań przez jednostki samorządu terytorialnego
- Kontraktowanie zadań publicznych w formie zlecenia lub powierzenia
- Zlecanie zadań w trybie ustawy o promocji zatrudnienia

Wymieniono również akty prawne, na podstawie których przygotowane zostało opracowanie.

1.Wspieranie realizacji działań przez jednostki samorządu terytorialnego

Krótka charakterystyka
Samorządy mają możliwość wspierać te działania społecznie użyteczne organizacji pozarządowych i spółdzielni socjalnych, które uzna za istotne dla lokalnej społeczności. Wsparcie przyznawane jest w formie dotacji na zasadach określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, po przeprowadzeniu procedury konkursowej z inicjatywy organu administracji publicznej lub na wniosek organizacji pozarządowej. Dotacja może być przeznaczona wyłącznie na realizację zadań, nie może być to dotacja podmiotowa. Nie może być także przeznaczona na działalność gospodarczą organizacji.

Podstawa prawna
Możliwość przyznania dotacji daje ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W artykule 4 określono sferę zadań publicznych, które mogą być dotowane przez samorząd. Część z nich wpisuje się w szeroko rozumiane działania na rzecz osób znajdujących się w trudnej sytuacji na rynku pracy i na rzecz aktywizacji społeczno-zawodowej różnych grup i wspólnot. Są to działania z zakresu:
- pomocy społecznej, w tym pomocy rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywania szans tych rodzin i osób;
- działalności na rzecz mniejszości narodowych;
- działań na rzecz osób niepełnosprawnych;
- promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej osób pozostających bez pracy i zagrożonych zwolnieniem z pracy;
- upowszechniania i ochrony praw kobiet oraz działalności na rzecz równych praw kobiet i mężczyzn;
- działalności wspomagającej rozwój gospodarczy, w tym rozwój przedsiębiorczości;
- działalności wspomagającej rozwój wspólnot i społeczności lokalnych;
- nauki, edukacji, oświaty i wychowania;
- porządku i bezpieczeństwa publicznego oraz przeciwdziałania patologiom społecznym.

Procedura
Aby przyznać dotację, samorząd musi ogłosić konkurs. Procedura konkursowa jest ujednolicona – szczegółowo określają ją przepisy ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie oraz rozporządzenie wykonawcze do niej (rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania). Organizacje pozarządowe mogą wystąpić do samorządu o ogłoszenie konkursu (spółdzielnie socjalne nie mają tego prawa).

Zalety
- inicjatywa ogłoszenia konkursu w danym przedmiocie może leżeć i po stronie samorządu, i po stronie organizacji pozarządowych;
- przedmiot i warunki konkursu określa samorząd, ale sposób realizacji celu zwykle definiowany jest przez podmiot starający się o dotację, więc pozwala mu to na swobodę w wyborze metod i zakresu działań;
- samorządy mają sporą dowolność w zakresie wyboru przedmiotu konkursu (choć musi się on wpisywać w katalog ich zadań), dzięki czemu mogą przyznać dotacje na projekty odpowiadające na realne lokalne potrzeby i uwzględniające specyfikę lokalnych organizacji pozarządowych;
- lista podmiotów mogących konkurować o uzyskanie dotacji jest ograniczona (organizacje pozarządowe, organizacje kościelne i spółdzielnie socjalne), co daje samorządowi pewność, że w wyniku rozstrzygnięcia konkursu środki trafią do sektora niekomercyjnego;
- środki dotacji mogą pokrywać część kosztów realizacji zadania – podmiot wygrywający konkurs jest zobowiązany do pozyskania pozostałej części środków z innych źródeł, co z punktu widzenia samorządu jest dodatkowym zyskiem.

Wady
- samorząd musi przeprowadzić konkurs na udzielenie dotacji, więc istnieje niebezpieczeństwo, że organizacja, która wystąpiła o uruchomienie konkursu na dane działanie, nie otrzyma dotacji;
- częstą praktyką samorządów jest przyznawanie dotacji zamykających się w roku budżetowym, co bardzo skraca czas realizacji zadania i może niekorzystnie wpłynąć na jego jakość;
- mała elastyczność przy zmianach projektu, np. budżetowych – wszystkie zmiany muszą być przyjęte aneksem do umowy;
- jeśli realizacja projektu przekracza rok budżetowy, to podmiot dotowany musi sporządzić dodatkowe sprawozdanie roczne (na 31 grudnia) oraz zwrócić niewydatkowane środki samorządowi.

Dodatkowe uwagi
Przyznawane w wyniku konkursów dotacje są instrumentem finansowania konkretnych działań – współpracy z sektorem pozarządowym, nie z konkretną organizacją. Publiczne służby zatrudnienia nie mogą same ogłaszać konkursów. Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie musi to zrobić Zarząd Powiatu, odpowiedzialny za realizację lokalnej polityki rynku pracy. Ogłaszając konkurs Zarząd może powierzyć przeprowadzenie procedur konkursowych Powiatowemu Urzędowi Pracy.

2. Kontraktowanie zadań publicznych w formie zlecenia lub powierzenia

Krótka charakterystyka
Samorządy mają możliwość przekazania realizacji zadań własnych w formie zlecenia lub powierzenia ograniczonej grupie podmiotów: organizacjom pozarządowym, organizacjom kościelnym i spółdzielniomsocjalnym. Podmiot realizujący zlecenie wybierany jest w drodze konkursu. Środki przekazywane są w formie dotacji.

Podstawa prawna
Powierzanie zadań publicznych umożliwia ustawa o organizacjach pożytku publicznego i o wolontariacie. Definiuje ona zadania publiczne (artykuł 4) oraz procedurę zlecania (która jest uszczegółowiona w rozporządzeniach wykonawczych). Zlecanie zadań publicznych reguluje w bardzo podobny sposób ustawa o pomocy społecznej.

Procedura
Podmioty, którym zleci się zadania w opisanej formie, wyłaniane są w drodze konkursu ogłoszonego przez samorząd. Zasady prowadzenia procedury konkursowej opisane są w ustawie o organizacjach pożytku publicznego i o wolontariacie oraz w ustawie o pomocy społecznej, a wzory niezbędnej dokumentacji wskazane są w rozporządzeniach:
- w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie wzoru oferty realizacji zadania publicznego, ramowego wzoru umowy o wykonanie zadania publicznego i wzoru sprawozdania z wykonania tego zadania (dla ustawy o organizacjach pożytku publicznego i o wolontariacie),
- w rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej w sprawie określenia wzoru oferty podmiotu uprawnionego (dla ustawy o pomocy społecznej).

Zalety
- zadania zleca się (powierza) ograniczonej liczbie podmiotów uprawnionych do ubiegania się o zlecenie (organizacje pozarządowe, organizacje kościelne, spółdzielnie socjalne), co daje samorządowi pewność, że środki trafią do sektora społecznego, a nie do firm komercyjnych;
- organizacja składająca ofertę zobowiązuje się do realizacji zadania zdefiniowanego przez samorząd i ma bardzo ograniczoną możliwość jego modyfikacji, co jest korzystne dla samorządu w sytuacji, kiedy ma sprecyzowane oczekiwania co do sposobu realizacji zadania.

Wady
- częstą praktyką samorządów jest przyznawanie dotacji zamykających się w roku budżetowym, co bardzo skraca czas realizacji zadania i może niekorzystnie wpłynąć na jego jakość;
- mała elastyczność przy zmianach projektu, np. budżetowych – wszystkie zmiany muszą być przyjęte aneksem do umowy;
- jeśli realizacja projektu przekracza rok budżetowy, to podmiot dotowany musi sporządzić dodatkowe sprawozdanie roczne (na 31 grudnia) oraz zwrócić niewydatkowane środki samorządowi.

Dodatkowe uwagi
Powierzanie i zlecanie ma służyć realizowaniu zadań samorządów. Publiczne służby zatrudnienia nie mogą same ogłaszać konkursów. Zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie musi to zrobić Zarząd Powiatu, odpowiedzialny ze realizację lokalnej polityki rynku pracy. Ogłaszając konkurs Zarząd może powierzyć przeprowadzenie procedur konkursowych Powiatowemu Urzędowi Pracy. Również konkursy mające na celu zlecanie zadań w trybie ustawy o pomocy społecznej muszą być ogłaszane przez Zarząd, zaś ich obsługę można powierzyć ośrodkowi pomocy społecznej lub powiatowemu centrum pomocy rodzinie.

3. Zlecanie zadań w trybie ustawy o promocji zatrudnienia

Krótka charakterystyka
Marszałek województwa lub starosta może zlecić zadania wynikające z ustawy o promocji zatrudnienia instytucjom rynku pracy zdefiniowanym w ustawie (należą do nich organizacje pozarządowe, nie należą spółdzielnie socjalne) w trybie konkursu otwartego. Zadania, które mogą być zlecone, to:
- pośrednictwo pracy,
- poradnictwo zawodowe i informacja zawodowa,
- pomoc w aktywnym poszukiwaniu pracy,
- organizacja szkoleń.
Środki na realizację zadań przekazywane są w formie dotacji.

Podstawa prawna
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy definiuje podmioty, które mogą się ubiegać o dofinansowanie, zakres zlecanych zadań i warunki konkursu.

Procedura
Podmiot realizujący zlecenie musi być wybrany w drodze konkursu otwartego. Uprawnione do uczestniczenia w konkursie są instytucje rynku pracy. Procedurę konkursową (w tym warunki ogłoszenia konkursu, zakres oferty, sposób wyboru ofert) oraz warunki realizacji zadania (przedmiot umowy, maksymalny czas trwania działań) definiuje ustawa (art. 24-32).

Zalety
- kryterium oceny oferty jest wkład finansowy organizacji składającej ofertę – wybór organizacji wnoszącej dodatkowe środki jest dodatkowym zyskiem dla samorządu;
- liczbę potencjalnych oferentów ogranicza ustawa, ale również fakt, że działanie musi się zakończyć zerowym wynikiem finansowym, co obniża atrakcyjność tej formy wśród podmiotów nastawionych na zysk (a mieszczących się w katalogu instytucji rynku pracy); stwarza to szanse na to, że środki finansowe na realizację zadania trafią do organizacji społecznych;
- zleceniodawca bardzo szczegółowo definiuje zakres zlecenia, co jest korzystne dla samorządów, o sprecyzowanych oczekiwaniach co do sposobu realizacji zadania;
- działania realizowane w tym trybie mogą być kontraktowane na okres do trzech lat.

Wady
- katalog zadań zlecanych w tym trybie jest bardzo wąski, nie pozwala wykorzystać pełnego potencjału podmiotów społecznych;
- praktyką samorządów jest przyznawanie dotacji zamykających się w roku budżetowym, co bardzo skraca czas realizacji zadania i może niekorzystnie wpłynąć na jego jakość;
- mała elastyczność przy zmianach projektu, np. budżetowych – wszystkie zmiany muszą być przyjęte aneksem do umowy;
- jeśli realizacja projektu przekracza rok budżetowy, to podmiot dotowany musi sporządzić dodatkowe

sprawozdanie roczne (na 31 grudnia) oraz zwrócić niewydatkowane środki samorządowi.
http://bezrobocie.org.pl/x/381717

_________________
http://www.ptsr-gniezno.cba.pl/readarti ... ticle_id=3